Vượt qua hàng chục bài thi xuất sắc, ngôi vị Quán quân (Grand Champion) của VietBAC 2026 đã gọi tên tác phẩm "Mạch Nước Rừng Già" của tác giả Lương Nguyễn Quốc Điền. Bằng việc tái hiện một khoảnh khắc vô cùng khó nhằn: trạng thái lộn xộn của khúc sông Phong Điền ngay sau cơn lũ, tác phẩm đã vươn lên thành một kiệt tác sinh cảnh mang chiều sâu cả về thị giác lẫn thông điệp. Cùng The Journal trò chuyện với nhà vô địch năm nay để khám phá những bí mật kỹ thuật phía sau tác phẩm này.
Femolay: Chào anh Điền, một lần nữa chúc mừng anh với ngôi vị Quán quân VietBAC 2026! Giữa rất nhiều sinh cảnh hoang dã, cơ duyên nào đã đưa anh đến với lưu vực sông Phong Điền và quyết định chọn thời điểm "ngay sau cơn lũ" làm chủ đề cho bài thi?
Lương Nguyễn Quốc Điền: Thực ra ban đầu mình không hề biết Phong Điền là địa danh gì hay nằm ở đâu cả. Việc đầu tiên mình làm khi chuẩn bị thi là lên mạng lân la tìm những loài cá form nhỏ, bơi đàn đẹp. Rồi vô tình hình ảnh cá Kim Tơ đập vào mắt mình: cá nhỏ, thân vàng, sọc đen, vây cao màu đỏ - đúng gu mình đang tìm. Mình bắt đầu đào sâu xem Kim Tơ sống ở đâu, và từ đó cái tên Phong Điền xuất hiện.
Bản thân mình vốn rất thích những layout lũa rậm rạp và nước ngả màu. Mình kết nối với anh em ở địa phương và được gửi cho khá nhiều hình ảnh thực địa. Điều thú vị là những hình ảnh đó gần như trùng khớp hoàn toàn với những gì mình đang hình dung. Lúc đó mình mới xác định đây chính là môi trường phải tái hiện.
Để đạt được bố cục như mong muốn, mình đã phải dỡ ra xếp lại toàn bộ layout tới 3 lần. Mình chọn hướng dòng chảy từ phải sang trái. Nguyên tắc chính là lũa lớn nằm sau, nhỏ dần về trước và các cành phía trước không được che khuất cành phía sau. Tất cả nhánh lũa đều nghiêng theo cùng một hướng dòng chảy nhưng với góc độ khác nhau để tạo cảm giác lộn xộn, ngẫu nhiên sau một trận lũ.
Đặc biệt, ngoài tự nhiên khi lũ cuốn qua, có những cành cây bị cắm sâu xuống bùn, đứng ngược dòng một cách bất quy tắc. Mình cố tình đưa vài chi tiết "ngược ngạo" như vậy vào, kết hợp với các cành lũa nhỏ liti để liên kết khối lớn, tạo cảm giác đây là một tác phẩm được nhào nặn bởi thiên nhiên chứ không phải bàn tay con người.
Femolay: Điểm đắt giá nhất của tác phẩm là hệ nền nhìn rất "tươi", chưa bị phân rã lầy lội. Anh có bí quyết gì trong việc duy trì trạng thái vật liệu này, cũng như xử lý chất lượng nước khi dùng đồ "tươi"?
Lương Nguyễn Quốc Điền: Bể này tái hiện môi trường ngay sau cơn lũ, khi dòng nước bắt đầu rút xuống nên trầm tích hữu cơ chưa kịp tích tụ. Mọi thứ từ cành cây, lá khô vừa bị cuốn từ thượng nguồn xuống đều ở trạng thái "tươi".
Do đó, mình sử dụng lũa còn khá mới và chọn những chiếc lá mới rụng, vẫn còn độ cứng. Mình chỉ rửa sạch lá rồi thả trực tiếp vào hồ chứ tuyệt đối không luộc (vì luộc sẽ làm lá phân hủy rất nhanh). Mình để lá tự trôi, tự chìm và tự tìm vị trí của nó dưới tác động của dòng nước để có độ dàn trải tự nhiên nhất.
Tuy nhiên, dùng lũa tươi đồng nghĩa với việc phải chấp nhận bị ra nhớt trắng. Trong 2 tuần đầu chạy cycle, mình vừa thay nước vừa hút bớt nhớt. Phần nhớt kẹt lại thì giao cho đàn chạch Pygmy "lo liệu". Mình thả chúng vào khá sớm để xử lý nhớt tự nhiên, giúp kiểm soát lượng màng sinh học ở mức vừa phải.
Femolay: Nước trong hồ của anh có màu tannin đỏ sậm cực kỳ đẹp nhưng vẫn giữ được độ trong vắt. Anh đã thiết lập hệ thống lọc và vi sinh như thế nào để đạt được điều này?
Lương Nguyễn Quốc Điền: Toàn bộ màu tannin trong hồ được tạo ra 100% tự nhiên. Về hệ thống lọc, mình sử dụng bộ lọc đã có sẵn vi sinh ổn định gồm: 13 lít Matrix, 3 lít Mountain Tree và 500g Sera Super Peat. Ở hậu cảnh, mình nâng nền bằng khoảng 15kg đá lông vũ để tạo độ thoáng, tăng diện tích cho vi sinh cư trú.
Trong 2 tuần đầu, mình ép bơm chạy 60% công suất, đặt Inlet và Outlet ở hai đầu để tạo dòng xoáy mạnh, ép lá mới thả nhanh chìm. Để đẩy nhanh màu nước, mình dùng trái bằng lăng cho vào túi lưới đặt sau layout, kết hợp với lá tràm. Chỉ sau 1 tuần, nước chuyển đỏ sậm và pH tụt từ 8.0 xuống gần 5.0. Thấy pH giảm sâu, mình rút bớt trái bằng lăng và giảm Sera Super Peat từ 1000g xuống 500g để kéo pH về mức an toàn 6.0 - 7.5.
Sau khi nước và vi sinh đã ổn định hoàn toàn, mình mới giảm lưu lượng bơm xuống mức 25% để tạo dòng chảy nhẹ nhàng, đúng với tính chất nước rút sau cơn lũ.
Femolay: Trong một môi trường sinh thái được thiết lập chuẩn xác như vậy, anh đã quan sát thấy những tương tác hoang dã nào thú vị nhất từ các loài cá trong hồ?
Lương Nguyễn Quốc Điền: Hồ có sự phân tầng sinh thái rất rõ:
Tầng đáy (Chạch Pygmy): Mình thả đàn trên 10 con. Chúng tìm thức ăn giữa lớp cát, lá khô và hay bám lên lũa gặm nhớt. Điểm hay của chạch Pygmy là chúng không đào nền phá phách như các loại chạch lớn.
Tầng giữa (Cá Kim Tơ): Đây là "nàng thơ" của tác phẩm. Nuôi bầy lớn, những chuyển động đồng bộ của chúng rất tự nhiên. Đặc biệt các con trống thi thoảng lại "khoe" vây đỏ rực, thị uy với nhau nhưng không hề cắn xé.
Vùng không gian tối (Sặc 3 chấm): Loài này mang đến điểm nhấn hành vi rất mạnh. Chúng hay lao lên mặt nước đớp khí rồi lặn xuống. Cá đực có tính lãnh thổ cao, thường xua đuổi Kim Tơ ra khỏi "địa bàn". Đặc biệt, hai chiếc vây bụng tiến hóa thành râu cảm giác giúp chúng dò đường và tìm thức ăn rất mượt mà trong môi trường nước tối màu và nhiều vật cản như hồ này.
Femolay: Thông điệp mà anh gửi gắm: "Thiên nhiên không dừng lại sau biến động, nó chỉ chuyển sang một trạng thái cân bằng khác" đã gây ấn tượng rất mạnh. Anh có thể chia sẻ sâu hơn về triết lý này, và một lời khuyên dành cho những người mới bắt đầu chơi Biotope?
Lương Nguyễn Quốc Điền: Trong quá trình làm bể, điều mình trăn trở nhất là câu chuyện phía sau. Sau một biến cố, con người thường muốn mọi thứ trở về như cũ. Nhưng dòng sông thì không. Sau cơn lũ, có thứ bị cuốn đi, có thứ mới được mang đến. Dòng sông từ từ hình thành một trạng thái cân bằng mới. Bể của mình dựng đúng thời điểm chuyển tiếp đó: ngổn ngang, chưa phân hủy hết, thực vật chưa kịp phát triển. Nhưng với mình, đó là vẻ đẹp chân thật nhất.
Càng chơi lâu, mình càng thấy con người cũng giống dòng sông. Sau biến cố, điều duy nhất ta có thể làm là thích nghi và tìm ra sự cân bằng mới. Đó là thông điệp mình muốn truyền tải: "Trưởng thành không phải là trở lại như trước, mà là tìm được sự cân bằng mới sau những đổi thay."
Còn về lời khuyên cho anh em mới chơi, nếu Biotope dạy mình một điều thì đó là Sự kiên nhẫn. Hồi mới chơi, ai cũng muốn bể đẹp nhanh, cá bơi tự nhiên nhanh. Nhưng để một hồ Biotope lột tả được "chất" tự nhiên, bạn phải cần 4-6 tháng. Một chiếc lá cần thời gian để chìm, một khúc lũa cần thời gian để hòa nhập, và hệ sinh thái cần thời gian để ổn định. Đừng vội thay đổi mọi thứ khi nó chưa giống ý bạn. Đôi khi sự "chưa hoàn hảo" lại chính là nét tự nhiên nhất. Chơi Biotope là quá trình bạn hiểu thêm về thiên nhiên, và nhiều khi... là hiểu thêm về chính mình.
Cảm ơn anh Lương Nguyễn Quốc Điền vì một buổi phỏng vấn vượt ra khỏi những giới hạn kỹ thuật để chạm đến những triết lý sống vô cùng sâu sắc. Chúc anh dồi dào sức khỏe và luôn giữ được cái "tâm" tĩnh lặng với nghệ thuật sinh cảnh!
