Nhắc đến thủy sinh hoang dã khu vực Nam Mỹ, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những dòng nước đen kịt màu tannin, những tán lá mục và hệ rễ cây hỗn độn. Thế nhưng tại VietBAC 2026, tác giả Nguyễn Hồng Đức đã xuất sắc giành ngôi vị Á quân 1 khi mang đến một góc nhìn hoàn toàn khác: Hệ sinh thái nước trong (Clearwater) tuyệt đẹp của dải lụa xanh Rio Trombetas. Cùng The Journal trò chuyện với anh Hồng Đức để giải mã những bí quyết kỹ thuật phía sau tác phẩm lôi cuốn này.
Femolay: Chào anh Hồng Đức, một lần nữa chúc mừng anh với ngôi vị Á quân 1 VietBAC 2026. Khởi nguồn từ đâu mà anh lại chọn thử thách với dòng Clearwater của Rio Trombetas thay vì dòng nước đen (Blackwater) vốn rất đặc trưng khi nhắc đến Nam Mỹ?
Nguyễn Hồng Đức: Đầu tiên, anh rất vui vì đã đạt Hạng 2 năm nay và sẵn lòng chia sẻ góc nhìn của một người chơi Biotope đến với cộng đồng.
Chính vì lý do nhắc đến Nam Mỹ nói riêng hay thể loại Biotope nói chung, rất nhiều người sẽ lầm tưởng rằng nước đen (blackwater), lá mục và gỗ lũa hỗn độn là một điều tất yếu. Thật tiếc thay nếu suy nghĩ này cứ tiếp tục lớn dần và lan rộng với đại đa số mọi người.
Vì thế, đến với mùa giải năm nay, anh muốn khai thác Rio Trombetas để mở ra một góc nhìn mới về hệ nước trong (clearwater). Anh muốn mọi người thấy được sự đa dạng sinh học trong tự nhiên và sự phong phú về sinh cảnh địa lý. Biotope là một bộ môn thú vị xứng đáng được tìm hiểu và trải nghiệm. Hơn nữa, anh luôn nghĩ điều gì ít người làm thì khi anh làm... sẽ dễ để lại ấn tượng! Chính vì vậy, Rio Trombetas là một dấu ấn đối với cá nhân anh, và cũng là một bức tranh đẹp anh muốn gửi tới mọi người.
Femolay: Việc chuyển tiếp ánh sáng giữa vùng bãi bồi trồng ngưu mao chiên và vùng râm mát của lũa mục được anh xử lý rất khéo. Anh có bí quyết nào để cân bằng sáng, giúp cây phát triển mà không bị rêu hại bám trên lũa già không?
Nguyễn Hồng Đức: Ngưu mao chiên (Eleocharis) và Cỏ đỏ (Helanthium) là các dòng thực vật ưa sáng. Việc để thảm thực vật trở nên dày đặc và mọc đan xen bắt buộc phải áp dụng một chút kỹ thuật của bộ môn Thủy sinh phong cảnh (Aquascape). Nhưng điều này không đòi hỏi sự chuẩn chỉ khắt khe như các bể thủy sinh thông thường. Vốn dĩ Biotope là tự nhiên, nên yêu cầu ở đây là tạo độ dàn trải cho thảm thực vật (có thể lược bỏ các công đoạn kỹ thuật cắt tỉa...). Các vùng tối khuất sáng do lũa che phủ sẽ làm ngưu mao chiên thưa dần, phần nền trống đó sẽ được bổ sung bằng lớp mùn và lá cây vụn - chính xác với những gì sinh cảnh thực tế thể hiện.
Về kỹ thuật, việc sử dụng duy nhất 1 đèn T90 ở giữa thay vì 2 đèn dàn trải 2 bên hồ là một sự thú vị về thị giác:
Khi dùng 1 đèn: Ánh sáng sẽ tập trung ở giữa, tạo được điểm nhìn chính cho bố cục. Thực vật sẽ thưa dần sang 2 bên, tự động tạo ra không gian phụ cũng như phần chuyển tiếp tối dần rất tự nhiên.
Nếu dùng 2 đèn: Thảm Ngưu mao chiên và Cỏ đỏ sẽ nhận đủ sáng để phủ kín toàn bộ phần nền tiền cảnh, tốc độ lan cũng sẽ nhanh hơn. Tuy nhiên đây là Biotope, việc mô tả sinh cảnh thực tế luôn là ưu tiên hàng đầu chứ không phải là các tiêu chí thảm cỏ hoàn hảo của Aquascape.
Femolay: Nhìn cặp cá cờ Dicrossus maculatus sục cát hay bầy Otocinclus dọn rêu trong hồ rất thích mắt. Anh đã thiết lập lớp nền thế nào để vừa phục vụ tập tính này, vừa không làm đục nước?
Nguyễn Hồng Đức: Có một điều rất thú vị là cặp Maculatus đã ngoạm gần như toàn bộ lá cây vụn di chuyển về 2 phần góc tối của bể - đây cũng chính là dự định ban đầu của anh khi làm hồ.
Dòng Maculatus có tập tính sục cát khá nhẹ nhàng, tương tự như Apistogramma, khác hoàn toàn với các dòng Geophagus (sục nền rất mạnh và chắc chắn sẽ làm thảm thực vật trở nên hoang tàn, nhất là ở các bể mới setup khi rễ cây chưa bám chắc).
Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại cá, chỉ cần trang bị hệ thống lọc có công suất phù hợp và bổ sung một "đội ngũ" dọn vệ sinh tầng đáy mẫn cán như Otocinclus vittatus hay Hypoptopoma sp., thì việc chăm sóc một chiếc bể Biotope sẽ cực kỳ nhàn rỗi đúng nghĩa!
Femolay: Anh có lời khuyên nào dành cho những anh em muốn làm một hồ Biotope vừa đẹp rực rỡ như một bức tranh, nhưng vẫn tôn trọng tuyệt đối tập tính tự nhiên của cá?
Nguyễn Hồng Đức: Thật ra làm một bể Biotope không khó cũng không dễ, nó phụ thuộc rất nhiều vào mong muốn của người chơi. Có anh em thích bể phải đa dạng cả động thực vật nhưng lại không muốn tốn thời gian chăm sóc; hay có người lại thích nuôi cá to trong một chiếc bể kích thước nhỏ...
Nếu có một lời khuyên cốt lõi nhất, anh sẽ nghĩ đến từ khóa: PHÙ HỢP.
Anh em có thể làm bất cứ chiếc bể với layout hay hệ sinh thái nào mình thích, miễn là hãy dành chút thời gian tìm hiểu xem các loại động, thực vật mình dự định thêm vào có thực sự phù hợp với môi trường đó hay không. Ví dụ:
Bể suối với dòng nước xiết thì liệu có nên nuôi các loài ưa nước tĩnh như Neon, Thần tiên?
Bể nước đen, ít ánh sáng thì có nên cố gắng trồng các loại cây bò nền hay sử dụng rêu?
Trả lời được những câu hỏi cốt lõi đó thì chắc chắn việc làm bể sinh cảnh sẽ thú vị hơn nhiều. Khi động thực vật phù hợp và sinh sống hài hòa, chúng sẽ phát triển khỏe mạnh, ít bệnh tật, giúp người chơi tiết kiệm được vô số thời gian và công sức chăm sóc.
Hiện tại anh đang vướng một số dự định cá nhân nên chưa thể cập nhật hình ảnh hay video của bể sau thời gian dự thi. Nhưng chắc chắn sắp tới, anh sẽ chia sẻ thêm về tình hình của chiếc bể này.
Hy vọng những chia sẻ trên của anh có thể đóng góp chút ít kinh nghiệm đến với mọi người. Chúc cho mùa giải sau sẽ có thêm nhiều tác phẩm Biotope chất lượng đến từ tay các Vietnam Biotope Player!
Cảm ơn anh Hồng Đức vì những kiến thức thực chiến cực kỳ giá trị. Chúc anh dồi dào sức khỏe và tiếp tục lan tỏa niềm đam mê này đến cộng đồng!
